Każdego dnia korzystamy z różnych usług: chodzimy do fryzjerów i kosmetyczek, zabieramy nasze zwierzęta do weterynarza, zamawiamy wizytówki czy prosimy o porady prawnicze. Kiedy chcemy zadbać o swoje zdrowie psychiczne, szukamy psychoterapeuty — specjalisty właśnie w tym zakresie. Na co zwrócić uwagę przy wyborze terapeuty, jakie pytania mu zadać i w końcu jakie kwestie powinny wzbudzić czujność?

Czym różni się psycholog od psychoterapeuty?

Jeśli już masz za sobą pierwsze próby znalezienia psychoterapeuty, choćby tylko poprzez wpisywanie hasła do wyszukiwarki, być może zauważyłeś, że wśród psychoterapeutów są tacy specjaliści, którzy ukończyli studia psychologiczne. Potocznie zdarza się mówić — „Chodzę do psychologa” zamiast „Chodzę do psychoterapeuty”. W wielu przypadkach psychoterapeuci rzeczywiście zdali magisterium z psychologii, ale nie zawsze tak jest. Czym różni się psycholog od psychoterapeuty?

Bez wątpienia psycholog i psychoterapeuta zajmują się taką samą dziedziną — psychiką i zdrowiem psychicznym człowieka — jednak ich kompetencje są różne. Psychologiem jest osoba, która ukończyła studia magisterskie z zakresu psychologii. Taki specjalista podczas studiowania zdobywa wiedzę na temat różnić indywidualnych między ludźmi oraz ich źródeł. W ramach kierunku student może uczęszczać na zajęcia m.in. z zakresu psychologii klinicznej i wówczas bliżej poznawać problemy i zaburzenia zdrowia psychicznego. Psycholog nie ma jednak odpowiedniego przygotowania do prowadzenia psychoterapii.

Reklama

Z kolei w świetle polskiego prawa psychoterapeutą może być każda osoba, która otworzy działalność gospodarczą oraz sama siebie terapeutą mianuje. Ten niepokojący fakt wynika z braku ustawy regulującej zawód psychoterapeuty w Polsce. Warto jednak pamiętać, że obok przepisów prawa stoją etyka zawodowa oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Rozporządzenie to zawiera definicję psychoterapeuty, który musi spełnić m.in. warunek ukończenia podyplomowego szkolenia wybranej modalności (np. poznawczo-behawioralnej, psychodynamicznej) w wymiarze co najmniej 1200 godzin. Obecnie takie szkolenia najczęściej realizowane są w formie 4-letnich studiów podyplomowych. Słuchacz studiów z zakresu psychoterapii zdobywa wiedzę dotyczącą diagnozy zaburzeń psychicznych, metod pracy terapeutycznej czy przywrócenia dobrostanu pacjenta. Ponadto szkoły wymagają pracy własnej studenta (np. psychoterapii) oraz zdobywania doświadczenia klinicznego.

Na koniec warto wspomnieć o certyfikacie. Poszukując psychoterapeuty na stronach internetowych, możesz natknąć się na informację, że specjalista posiada certyfikat określonego towarzystwa psychoterapeutycznego bądź jest w trakcie certyfikacji. Co to oznacza w praktyce? Certyfikat jest ukoronowaniem studiów psychoterapeutycznych oraz poświadczeniem zdania egzaminu przeprowadzanego przez komisję towarzystwa. Jeśli psychoterapeuta mówi o sobie, że jest w trakcie certyfikacji, wówczas dopiero stara się o otrzymanie certyfikatu. To najczęściej dotyczy tych specjalistów, którzy ukończyli już drugi rok szkoły psychoterapeutycznej, pozostają pod superwizją i zaczynają pracować z pacjentami w procesie psychoterapii.

Jak wybrać psychoterapeutę?

Będąc wyposażonym w wiedzę, kim jest psychoterapeuta, możesz zacząć poszukiwania specjalisty, do którego umówisz się na pierwszą wizytę. Jak go znaleźć? Jeśli nie słyszałeś żadnych opinii, nie rozmawiałeś z bliskimi czy znajomymi na ten temat, możesz skorzystać z wyszukiwarki internetowej. Wielu psychoterapeutów posiada swoje wizytówki na znanych portalach, ale również własne strony internetowe czy profile w social mediach. Dzięki temu łatwo znajdziesz najważniejsze informacje o konkretnym specjaliście.

Podczas wyszukiwania zwróć uwagę na następujące kwestie: czy terapeuta posiada certyfikat albo jest w trakcie certyfikacji, do jakiego towarzystwa należy i w jakim nurcie pracuje, w jakich obszarach się specjalizuje. Te wszystkie elementy są ważne i składają się na obraz specjalisty, ale warto poszukać również wzmianek dotyczących chociażby miejsca przyjmowania pacjentów albo kosztu jednej sesji — dzięki temu będziesz wiedział, na jaką inwestycję finansową należy się przygotować.

Reklama

Ważną informacją jest także, czy terapeuta podlega superwizji. Przy niektórych opisach specjalistów znajdziesz popularny zwrot „Swoją pracę poddaję superwizji”. Oznacza on, że terapeuta uczęszcza na regularne spotkania z superwizorem (innym, doświadczonym terapeutą). Takie rozmowy pomagają psychoterapeucie przyjrzeć się swojej pracy i relacji z pacjentami. Są dla niego formą rozwoju umiejętności i stosowanych metod, ale również wsparciem i przestrzenią do refleksji. To ważne, by wybierać tych psychoterapeutów, którzy konsultują swoją pracę.

O co zapytać podczas pierwszej wizyty?

Psychoterapia, całkiem niesłusznie, czasem jeszcze kojarzy się z magicznym oddziaływaniem, a psychoterapeuta z niedostępną osobą, której rolą jest zadawanie pytań, a nie odpowiadanie na nie. Rzeczywiście relacja terapeutyczna jest asymetryczna — to psychoterapeuta posiada odpowiednie przeszkolenie i wiedzę (a nie zdolności magiczne), które pozwalają mu na dobranie metod pracy czy postawienie diagnozy. Jednak jak w przypadku każdej innej usługi, pacjent ma prawo zadawać pytania — tak podczas pierwszej wizyty, jak i w czasie kolejnych.

Pierwsza wizyta jest jednak wyjątkowa, ponieważ możesz nie wiedzieć, czego się spodziewać. Pamiętaj, że masz prawo zadawać wszystkie pytania dotyczące sfery zawodowej psychoterapeuty (z poszanowaniem jego prywatności), jakie przyjdą Ci do głowy. Możesz pytać o ośrodki i szkoły, w których specjalista się uczył, o jego doświadczenie, certyfikaty, superwizję czy częstotliwość spotkań. To takie kwestie, które terapeuta powinien wyjaśnić.

Podczas pierwszej rozmowy terapeuta pozna Cię, zapyta o to, z czym do niego przychodzisz, i zaproponuje ramy oraz cel psychoterapii. Aby terapia była skuteczna, potrzebne jest m.in. nawiązanie dobrej relacji z terapeutą, dlatego również na tym etapie zgłaszaj swoje wątpliwości lub pytania. Jedną z takich ważnych kwestii mogą być finanse. Jeśli terapeuta proponuje jedno spotkanie tygodniowo, a wiesz, że byłby to dla Twojego budżetu zbyt duży wydatek, warto o tym wspomnieć i otwarcie porozmawiać.

Reklama

Mówi się, że pierwsze wrażenie ma ogromne znaczenie w przypadku spotkań towarzyskich. Jest nawet popularne powiedzenie o miłości od pierwszego wejrzenia. Czy tak też jest w przypadku psychoterapii? Czy już po pierwszej sesji pacjent może ocenić, czy chce kontynuować terapię właśnie z tym specjalistą? Relacja terapeutyczna, która jest jednym z najważniejszych czynników leczących i sprzyjających skuteczności leczenia, nie buduje się podczas pojedynczego 50-minutowego spotkania, ale już te początkowe chwile spędzone w gabinecie mogą być istotnym wskaźnikiem kontynuacji terapii. Badania pokazały, że dobra atmosfera oraz chęć współpracy wyrażana ze strony terapeuty podczas dwóch pierwszych spotkań mają pozytywny wpływ zarówno na to, jak pacjent odbiera terapię, jak i na to, czy chce ją kontynuować (Elkin i in., 2014).

Co powinno niepokoić?

Jako że zawód psychoterapeuty nie jest prawnie regulowany i swój gabinet może otworzyć praktycznie każda pełnoletnia osoba, warto być czujnym przy wyborze specjalisty. Chodząc na terapię, nie tylko inwestujemy czas i pieniądze, ale także zawierzamy swoje zdrowie czyimś kompetencjom i umiejętnościom. Ważne, by taką osobą był wyszkolony psychoterapeuta, dlatego warto pozostać czujnym na niepokojące sygnały.

Terapeuta powinien być otwarty na pytania pacjenta. Jeśli podczas pierwszej wizyty pytasz o wykształcenie, szkolenia czy superwizję, a specjalista wyraźnie unika odpowiedzi, wówczas być może ma powód, dla którego nie chce poruszać tych tematów, np. brak odpowiednich kompetencji w myśl przytoczonego wyżej Rozporządzenia Ministra Zdrowia.

Wspomniana wcześniej asymetryczność relacji w gabinecie objawia się także tym, że psychoterapeuta głównie słucha i odnosi się do wypowiedzi pacjenta, a nie zwierza się mu czy opowiada o swoich problemach. Specjalista może odnieść słowa pacjenta do własnego doświadczenia, jednak zawsze ma to jakiś powód i zdarza się sporadycznie. Niepokojącym sygnałem będzie więc, jeśli na każdej sesji psychoterapeuta poświęca dużo czasu mówieniu o swoich przeżyciach bądź plotkowaniu o innych osobach. Czas w gabinecie to czas pacjenta.

Na początku terapii specjalista razem z pacjentem zawierają sojusz terapeutyczny. To zabieg, który ma na celu m.in. ustalenie zasad odbywających się spotkań. Również terapeuta zobowiązuje się do przestrzegania tych reguł, więc nie powinien bez wyraźnego uzasadnienia spóźniać się, odwoływać wizyt albo doprowadzać do niejasności finansowych.

Najbardziej rażące przypadki naruszenia etyki dotyczą zachowań, które sprawiają, że pacjent czuje się niekomfortowo, a relacja zaczyna przekraczać progi gabinetu. Terapeuta nigdy nie powinien dopuszczać się zachowań uwodzicielskich, zapraszać na spotkania towarzyskie czy prosić pacjenta o przysługę. Naruszenie tych granic jest niedopuszczalne.

Dr Ewa Pragłowska podczas webinaru Strefy Psyche Uniwersytetu SWPS powiedziała, że psychoterapeuta jest ekspertem od metod, które pozwalają dojść do celu, ale to pacjent jest ekspertem od samego siebie. Warto przy wyborze psychoterapeuty kierować się właśnie tymi słowami i zważać na swoje odczucia — czy terapeuta wzbudza moje zaufanie, czy czuję się komfortowo podczas rozmowy z nim i — w końcu — czy chcę przy jego wsparciu i obecności zadbać o swój dobrostan psychiczny. W pierwszej kolejności warto sprawdzić kompetencje specjalisty, jego przygotowanie czy poddawanie swojej pracy superwizji, ale kolejny krok obejmuje już tzw. czynnik ludzki. Bez niego, a więc bez dobrej, opartej na zaufaniu relacji, trudno o efektywne leczenie psychoterapeutyczne.

Polecany webinar:

Bibliografia:

  • Elkin, I., Falconnier, L., Smith, Y., Canada, K. E., Henderson, E., Brown, E. R., & McKay, B. M. (2014). Therapist responsiveness and patient engagement in therapy. Psychotherapy Research, 24(1), 52–66. https://doi.org/10.1080/10503307.2013.820855
  • Elliott, R., Bohart, A. C., Watson, J. C., & Murphy, D. (2018). Therapist Empathy and Client Outcome: An Updated Meta-Analysis. Psychotherapy, 55(4), 399–410. https://doi.org/10.1037/pst0000175

O autorce:

Kinga Bartkowiak – absolwentka etnologii, studentka psychologii na Uniwersytecie SWPS w Poznaniu. Członkini Koła Naukowego Psychoterapii i Treningu.

Reklama

Author Zdrowa Głowa

More posts by Zdrowa Głowa

Leave a Reply