Nieśmiałość bywa zwykłym zakłopotaniem, rumieńcem na twarzy w nowej sytuacji, czasami przybiera formę „terrorysty”, który w ukryty sposób niszczy codzienne życie.

Reklama

 

W przestrzeni publicznej coraz więcej mówi się o trudnościach psychicznych, których doświadczają ludzie w obecnej rzeczywistości. Depresja, schizofrenia czy choroba dwubiegunowa (ChAD) przestają być tabu. W cieniu pozostaje nieśmiałość, choć może w równie destrukcyjny sposób wpływać na życie dziecka lub dorosłego.

 

Czym jest nieśmiałość?

 

Nieśmiałość jest stanem, którego większość ludzi doświadczyła choćby raz w swoim życiu. Sama w sobie nie jest patologią czy zaburzeniem.

Reklama

 

Są różne odcienie nieśmiałości – począwszy od lekkiego poczucia dyskomfortu w sytuacji poznawania nowych osób, aż do potężnego lęku i wstydu, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Nieodłącznymi towarzyszami nieśmiałości jest lęk i wstyd, od ich natężenia zależy, czy nieśmiałość przybierze toksyczny wymiar, który dezorganizuje życie.

 

Samo pojęcie jest różnie definiowane, zaś jego granice są nieostre. Potocznie rozumiana nieśmiałość to brak pewności siebie, niskie poczucie własnej wartości, lęk przed oceną lub poczucie zażenowania. Profesor Philip Zimbardo definiuje nieśmiałość w następujący sposób: „świadomość własnej niezdolności do podjęcia działań o charakterze społecznym (które pragnie się podjąć i których sposób wykonania jest nam znany); subiektywny stan zależny od tego, w jaki sposób dana osoba określa występujący u siebie zbiór reakcji”. Wiąże się ona z nadmiernym poczuciem przeżywanego lęku i wstydu w sytuacjach mających charakter społeczny lub są związane z relacjami z innymi ludźmi.

 

Przyczyny nieśmiałości

 

W psychologii nie ma jednoznacznego stanowiska co do korzeni nieśmiałości, wiele teorii próbuje uchwycić jej istotę i akcentuje swoją perspektywę.

 

Każda z nich jest cenna i w zależności od indywidualnego przypadku, może rzucić światło na jej  przyczynę:

  • Psychologowie zajmujący się rozwojem i wychowaniem małych dzieci, przyczyn nieśmiałości upatrują w modelach wychowawczych oraz tym, jak dzieci funkcjonują w rodzinie, w jaki sposób są traktowane przez rodziców, rodzeństwo czy krewnych.
  • Socjologowie postrzegają nieśmiałość jako efekt presji grupy społecznej, zaś psychologowie społeczni wiążą ją z przypisywaniem sobie etykiety „osoby nieśmiałej”.
  • Badacze i teoretycy osobowości nieśmiałość traktują jako cechę związaną z dziedziczeniem podobnie jak kolor włosów czy oczu. Badania potwierdziły, że dziadkowie i rodzice niemowląt wykazujących trudności w tym zakresie byli również nieśmiali.
  • Behawioryści zakładają, że po prostu osoby nieśmiałe nie nauczyły się właściwych zachowań społecznych.
  • Teorie psychodynamiczne traktują nieśmiałość jako objaw wewnętrznych konfliktów.

 

Objawy

 

Zazwyczaj nieśmiałości towarzyszą objawy fizjologiczne, takie jak: suchość w ustach, bóle brzucha, poczucie zimna lub uderzenia gorąca, czerwienienie się na twarzy, pocenie się, drżenie rąk, uczucie pustki w głowie, chęć ucieczki, trudności z zebraniem myśli, lękliwość, postawa nadmiernie uległa, bierność w sytuacjach społecznych, nadwrażliwość, tendencja do zadręczania się myślami na temat tego, jak powinno się zachować w danej sytuacji etc.

 

Nieśmiałość u dzieci i nastolatków

 

Nieśmiałość jest jednym z najczęstszych problemów, z jakim zgłaszają się rodzice małego dziecka lub nastolatka do psychologa. Rodziców niepokoi to, czy dziecko rozwija się w tzw. „normalny sposób”. Należy jednak pamiętać, że doświadczanie przez małe dziecko czy nastolatka wstydu czy lęku społecznego jest wpisane w naturalny etap rozwoju.

 

Jak pomóc nieśmiałym dzieciom?

 

W przypadku małych dzieci najważniejszą kwestią jest komunikacja i uważność na jego potrzeby oraz szacunek. Nie należy „etykietować” dziecka ani zmuszać do zachowań wzmacniających lęk. Porównywanie do innych, ośmieszanie, zawstydzanie jedynie nasilają problem. Dzieci i nastolatki potrzebują wsparcia i wrażliwej obecności rodziców i innych ważnych dla nich dorosłych.

 

Kiedy nieśmiałość staje się problemem w życiu dorosłym?

 

Jeśli nieśmiałość ma charakter chroniczny, utrudnia nawiązywanie relacji z innymi, uniemożliwia tworzenie bliskich związków oraz codzienne życie, to oznacza, że osoba, która się z nią zmaga potrzebuje wsparcia z zewnątrz.

 

Jakiej pomocy szukać?

 

Z nieśmiałością można sobie skutecznie poradzić, wymaga to czasu i pracy nad sobą. Nie ma magicznej metody, która sprawi, że nieśmiałość zniknie jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Osoba szukająca pomocy, w zależności od natężenia problemu może skorzystać z:

  • psychoterapii indywidualnej (dla dzieci i dorosłych)
  • warsztatów i treningów umiejętności społecznych
  • grup rozwojowych dla osób nieśmiałych

 

Na koniec

 

Ludzie są różni i przez to relacje między nimi są ciekawe. W świecie jest miejsce dla osób nieśmiałych, mogą one w satysfakcjonujący sposób prowadzić życie i osiągać swoje marzenia. Wielu artystów, naukowców czy sportowców  doświadczało na różnych etapach swojego życia różnego rodzaju nieśmiałości, która nie powstrzymała ich jednak przed realizacją marzeń.

 

Jeśli nieśmiałość przeszkadza w rozwoju, tworzeniu bliskich związków i powoduje brak szacunku do siebie, to warto znaleźć w sobie odwagę i zwrócić się o pomoc, gdyż nikt nie jest skazany na dyskomfort, który hamuje nasze możliwości. Warto jednak pamiętać, że zmiana to proces, który wymaga czasu. Zachowując wyrozumiałość dla siebie i dodając odrobinę wytrwałości możesz krok po kroku okiełznać nieśmiałość.

 

Bibliografia:

  • Philip Zimbardo, Nieśmiałość, Wydawnictwo Naukowe PWN [2007 ]

 

Justyna Szczygłowska jest psychologiem, pracuje w Klinice Chirurgii Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, gdzie zajmuje się małymi pacjentami leczonymi operacyjnie oraz prowadzi badania z obszaru psychologii zdrowia. Prowadzi również praktykę prywatną, pracuje indywidualnie z osobami dorosłymi i dziećmi (http://www.justynaszczyglowska.pl/).

Reklama