W jakim wieku dzieci zaczynają kształtować swoją samoocenę? W jaki sposób się ona kształtuje? Co wpływa na jej wzmacnianie, co zaś uniemożliwia prawidłowy wzrost samooceny? Kiedy myślimy o dzieciństwie zazwyczaj mamy na myśli beztroskę, świat pełen fantazji i spontanicznej zabawy. Niemniej, świat ten przestaje fascynować dzieci, które mają niskie poczucie wartości, a ich rzeczywistość przybiera zupełnie inne barwy i wymiary.

 

Niska samoocena wiąże się z negatywnymi przekonaniami na temat nas samych. Dzieci z niską samooceną zwyczajnie nie lubią siebie. Są przekonane, że nie lubi ich także nikt dookoła. Co sprawia, że dzieci zaczynają nie lubić siebie? Częsta dezaprobata ze strony dorosłych i rówieśników, wprawianie w poczucie wstydu, krytyka ich postępowania, to jedne z wielu powodów. W efekcie (niestety!) owocuje to przekonaniem o byciu nieważnym, niewystarczająco dobrym, niechcianym i nie wartym przyjaźni lub miłości ze strony innych. I chociaż dzieci dorastają, to ich przekonania potrafią trwać wraz z nimi przez lata, utrudniając funkcjonowanie na kolejnych etapach życia.

 

Spróbuj teraz przypomnieć sobie swoją klasę z podstawówki. Powoli przywołuj w myślach wygląd klasy i kolegów ze szkolnej ławy. A czy pamiętasz kogoś, kto pomimo komentarzy i złośliwości kolegów nigdy nie potrafił się obronić? To właśnie mogło być dziecko z niskim poczuciem własnej wartości. Dziecko to, zgodnie z przekonaniem o własnej bezwartościowości nie próbuje bronić się przed negatywnym komentarzem lub złośliwością, gdyż jest ona potwierdzeniem myśli na swój własny temat. Powróć do swojego wspomnienia raz jeszcze. Czy pamiętasz klasowego łobuziaka, który często wpadał w kłopoty i nie stronił od celowego sprawiania przykrości innym? Tak, to również może być dziecko z niską samooceną, które próbuje kompensować swoje niepowodzenia i maskować poczucie bycia bezwartościowym przez pozorny pokaz siły. Niemniej krytyka rodziców, nauczycieli, dorosłych tylko potwierdza przekonanie o byciu beznadziejnym. Czy pamiętasz osoby, które prawie nigdy się nie odzywały, zawsze były przygotowane do zajęć, w klasie zajmowały się zadaniami, ale trudno było nawiązać z nimi relacje, trudno jest je sobie nawet przypomnieć po latach, gdyż niczym się nie wyróżniały? To też mogą być dzieci z niską samooceną, które jako strategię przyjęły „zlewanie się z tłem”, aby nikt nie zobaczył, kim są tak naprawdę. A w ich przekonaniu nie są warte uwagi, bądź zwrócenie na siebie uwagi jest tożsame z krytyką.

 

W książce Jak pomóc dzieciom z niską samooceną? autorka, Margot Sunderland, psychoterapeutka dziecięca opowiada nie tylko o sposobie kształtowania samooceny, ale także krytycznych momentach pojawiających się w tym procesie. Zwraca uwagę na różnorodność objawów i zachowań dzieci z niską samooceną oraz jak wspierać je w procesie ich odbudowy. Autorka swoją wiedzę opiera na wynikach badań, ale także własnym doświadczeniu terapeutycznym. Przytacza historię osób, z którymi współpracowała i pokazuje uniwersalność czynników wpływających na niskie poczucie własnej wartości, a także ich powtarzalność w kolejnych pokoleniach. „Jesteś leniwy”, „mogłaś się bardziej postarać”, „dlaczego znowu są z tobą kłopoty?”, „jesteś niegrzeczny, przyjdzie zły pan i cię zabierze!”, to słowa, które na pewno słyszała część z nas, a jeśli mieliście to szczęście, aby tego nie doświadczyć, to zapewne spotkaliście się z takimi sformułowaniami w otoczeniu. Szczerze wierzę, że nie są one wyrażane celowo. Część z nich stanowi brzemię, które obecni nadawcy usłyszeli od swoich krytyków w przeszłości. Istnieją techniki, dzięki którym możliwe jest zaprzestanie posługiwania się tego typu komunikatami i przerwanie błędnego koła krytyki. Autorka w książce Jak pomóc dzieciom z niską samooceną? podaje nie tylko sposoby na dostrzeżenie i uważną troskę o dziecko zmagające się z niską samooceną, ale także liczne ćwiczenia i techniki pozwalające pracować z dziećmi na jego podbudową.

 

Dzieciństwo to bardzo specyficzny i krótki okres, w którym dziecko mierzy się z wieloma wyzwaniami społecznymi, emocjonalnymi, poznawczymi i edukacyjnymi. To także ważne i wymagające zadanie dla rodziców, nauczycieli, pedagogów i edukatorów, aby w pełni wspierać dzieci i towarzyszyć im w tychże wyzwaniach.

 

Książka dostępna jest na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

 

Joanna Gutral – doktorantka Interdyscyplinarnych Studiów Doktoranckich Uniwersytetu SWPS na wydziale psychologii, słuchaczka Podyplomowej Szkoły Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS, Współzałożycielka i współtwórczyni Akcji Mam Terapeutę. Badawczo zajmuje się postrzeganiem siebie i innych w czasie. Prowadzi zajęcia ze znienawidzonej przez większość studentów statystyki i metodologii. Miłośniczka teatru, wierna czytelniczka twórczości Irvina Yaloma i fanka skandynawskiego kina.

 

Artykuł Powstał We Współpracy Z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym.

.