ARTYKUŁYKSIĄŻKI

„Psychowzroczność” – recenzja książki

By 27 stycznia 2021 No Comments
Psychowzroczność

Emocjonalna otchłań

Przeżywanie silnych emocji porównać można do sztormu na naszym wewnętrznym morzu. Gdy odczuwamy złość, paraliżujący lęk lub zalewa nas smutek, mamy wrażenie, że toniemy w ciemnej otchłani, a nasz umysł zatraca zupełnie zdolność racjonalnej oceny sytuacji i działania. Zdarza się wtedy, że mówimy lub robimy rzeczy, których później żałujemy, ale będąc w „emocjonalnej otchłani” nie jesteśmy w stanie działać inaczej. Bywa, że umiemy podać źródło naszego emocjonalnego pobudzenia, na przykład kłótnia z partnerem, stresujący egzamin, kiepski dzień w pracy; czasami jednak wydaje się, że emocje sięgają głębiej, uderzają z zaskakującą intensywnością i bez wyraźnie uchwytnej przyczyny, wprawiając nas w zakłopotanie lub wywołując dodatkowy lęk.

Jak sobie z tym poradzić? Czy możliwe jest zapanowanie nad wewnętrznym sztormem? A może istnieje sposób, by nie brać w nim udziału, tylko obserwować z bezpiecznej przystani? O takim podejściu mówi teoria psychowzroczności sformułowana i rozwijana przez Daniela Siegela.

Czym jest psychowzroczność?

Psychowzroczność (mindsight) jest formą skoncentrowanej uwagi, dzięki której możemy obserwować nasz umysł oraz procesy w nim zachodzące. Innymi słowy, to umiejętność skupiania się na zjawiskach zachodzących w naszej głowie (myślach, emocjach, przekonaniach, doświadczeniach) i obserwacja ich bez oceniania i reagowania. Wracając do metafory morza, psychowzroczność jest narzędziem pozwalającym na pozostanie w bezpiecznej przystani naszego umysłu, gdy na morzu szaleje sztorm, bez angażowania się w jego przebieg.

W praktyce użycie psychowzroczności pozwala na zbudowanie dystansu między przeżyciami a osobą ich doświadczającą, czyli zmianę sposobu myślenia z „Jestem smutny” na „Czuję smutek”, sugerującą rozpoznanie przeżywanego uczucia i świadomość, co robić, by nie pozwolić mu przejąć kontroli nad daną chwilą. Umiejętność – upraszczając – myślenia o myśleniu, przeżywaniu i doświadczaniu, jest wrodzona, jednak często wskutek niewielkiej praktyki lub braku wsparcia ze strony ważnych dorosłych na wczesnych etapach życia, zostaje zapomniana. Psychowzroczność jest jednak zbiorem zdolności, które można praktykować i ćwiczyć niezależnie od doświadczenia i dotychczasowego ich poziomu.

Obiektyw psychowzroczności

Ważnymi umiejętnościami, stanowiącymi trzon psychowzroczności, są otwartość, obserwacja i obiektywność. Porównać je można do statywu stabilizującego „obiektyw” psychowzroczności. Bez tych zdolności nasz umysł i przeżycia w nim się pojawiające nie są możliwe do wyraźnej obserwacji, co więcej – bardzo trudno jest się im oprzeć i nie dać się porwać emocjom.

Otwartość oznacza zdolność do przyjmowania wszystkiego, co się pojawia w umyśle bez wcześniejszych uprzedzeń i przekonań. Wymaga zrezygnowania z naszych oczekiwań, ograniczających osądów i pozwala na spostrzeganie tego, co do nas dociera w rzeczywistej formie. Obserwacja pozwala na zauważenie naszych wewnętrznych przeżyć w trakcie doświadczania różnych sytuacji. Oznacza to, że jesteśmy w stanie widzieć siebie jako część większej całości, szerszej perspektywy i jednocześnie zauważać to, co się na bieżąco pojawia w naszym umyśle. Obiektywność to umiejętność dopuszczania do siebie uczuć i myśli przy jednoczesnym pamiętaniu, że są one jedynie „wytworami” naszego umysłu, a nie ostateczną rzeczywistością. Dodatkowo, pozwala zauważyć, że nasze wewnętrzne przeżycia są ograniczone w czasie – mijają i nie stanowią istoty naszej tożsamości. Słowem – nasze przeżycia są tylko przeżyciami, a nie nami. Obiektywność jest ważną umiejętnością umożliwiającą zbudowanie dystansu do doświadczanych emocji.

Kilka słów o mózgu

Koncepcja psychowzroczności jest ważnym elementem podejścia neurobiologii interpersonalnej, której Siegel jest autorem. Opisuje ono znaczenie codziennych interakcji oraz przeżyć dla rozwoju i zmian zachodzących w naszym mózgu. Praktyka psychowzroczności może mieć moc zmiany połączeń w naszym mózgu, istnieją bowiem dane dowodzące przebudowy sieci neuronalnych pod wpływem skupiania uwagi na określonych aktywnościach i obszarach naszego życia. Koncentracja na przeżyciach wewnętrznych pobudza i stymuluje rozwój tych samych obwodów, które rozumiane są jako leżące u podstaw zachowań empatycznych i warunkujących dobre samopoczucie. Obszarem mózgu szczególnie ważnym dla psychowzroczności wg Daniela Siegela jest środkowy obszar kory przedczołowej. Odgrywa on rolę regulacyjną –  kształtuje procesy zachodzące w organizmie, nadzoruje pracę pnia mózgu, umożliwia nam zastanowienie się przed wykonaniem czynności, odpowiada za empatię i osądy etyczne. Ze względu na swoje umiejscowienie pełni także funkcje integrujące informacje płynące z różnych, często oddalonych obszarów mózgu. Ćwiczenie umiejętności psychowzroczności, czyli koncentrowania się na własnych przeżyciach wewnętrznych, wiąże się z aktywnością właśnie w tym obszarze.

Od depresji po zaburzenia przywiązania

Książka Daniela Siegela „Psychowzroczność” dostarcza opisów pacjentów  z praktyki autora zmagających się z różnymi trudnościami. Klinicysta prezentuje przebieg terapii z wykorzystaniem podejścia rozwijania i wzmacniania umiejętności obiektywnego i otwartego obserwowania swojego świata wewnętrznego. Możemy przekonać się jak techniki psychowzroczności stabilizują rozchwiany umysł w chorobie afektywnej-dwubiegunowej, pomagają pokonać wycofanie i obojętność charakterystyczną dla depresji, radzą sobie z napadami paniki i pozwalają na przywrócenie odczuć płynących z ciała. Teoria psychowzroczności dostarcza również opartego o mechanizmy mózgowe wyjaśnienia rozumienia zespołu stresu pourazowego oraz występowania fragmentarycznych wspomnień i flashbacków, będących efektem przeżytych traum.

Znaczącym z punktu widzenia praktyki klinicznej jest wkład rozwijanej przez Siegela teorii w opisanie różnych wzorców przywiązania w dzieciństwie i ich konsekwencji dla tworzenia relacji w dorosłości. To, jaki rodzaj przywiązania wytworzy się między dzieckiem a jego opiekunem w pierwszych latach życia, jest istotne dla integracji przepływu energii i informacji w mózgu, czyli stanowi podstawę do jego harmonijnej i zrównoważonej pracy. Techniki związane z uważnością, samoświadomością i obserwacją własnego ciała mogą być pomocne w radzeniu sobie z problemami wynikającymi z pozabezpiecznych stylów przywiązania, a także są z powodzeniem stosowane w pracy terapeutycznej nakierowanej na budowanie i poprawę jakości relacji partnerskich.

Książka dostępna jest na stronie Wydawnictwa Mamania.

PS A na koniec niespodzianka! Dla 6 z Was mamy po egzemplarzu recenzowanej powyżej książki. Co należy zrobić, aby ją otrzymać? Wystarczy wysłać maila na adres hello@zdrowaglowa.pl w tytule wpisując „Psychowzroczność”. Książki powędrują do osób, których maile przyjdą do nas jako 5, 10, 15, 20, 25 i 30. Do dzieła! 

Autorka:

Karolina Ziegart-Sadowska

Karolina Ziegart-Sadowska – psycholog, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, neurobiolog z wykształcenia i zamiłowania. Prowadzi psychoterapię dorosłych, dzieci i młodzieży w podejściu poznawczo-behawioralnym z wykorzystaniem technik “trzeciej fali” (ACT, Terapia Schematów, Mindfulness). Wspiera również rodziców w pokonywaniu trudności wychowawczych i kształtowaniu kompetencji rodzicielskich. W swojej pracy szczególną wagę przypisuje tworzeniu bezpiecznej, pełnej szacunku i otwartości relacji terapeutycznej. Ceni metody oparte o dowody naukowe. Prowadzi prywatną praktykę i tworzy portal nietylkopsycholog.pl.
Strona | Facebook Instagram

Artykuł powstał we współpracy z Wydawnictwem Mamania.

Author Zdrowa Głowa

More posts by Zdrowa Głowa

Leave a Reply