Gdy w Twoim domu lub gabinecie pojawia się dziecko z autyzmem zaczynasz się zastanawiać jak mu pomóc. Autyzm to nie choroba, nie można z niego wyleczyć, nie można z niego wyrosnąć, trzeba nauczyć się z nim żyć. Zaburzenia ze spektrum autyzmu są jednymi z najpoważniejszych zaburzeń rozwojowych dotykających różnorodne obszary funkcjonowania, w tym głównie sferę społeczną. Jak więc rozwijać i skuteczne uczyć dziecko z autyzmem? Jedną z odpowiedzi jest Stosowana Analiza Zachowania – metoda terapeutyczna, która jest dobrze przebadana i powszechnie uznana za skuteczną.

Terapia szyta na miarę

Nie ma dwóch takich samych osób z autyzmem, nie ma uniwersalnych planów działań, ćwiczeń i aktywności. Skuteczna obserwacja dziecka, wnikliwa analiza i kontrola postępów to są cechy skutecznej terapii dziecka z autyzmem. Wielu z nas wie czego dziecko ma nie robić, jak ma się nie zachowywać – ale czy zastanawialiście się co ma robić? Nie wystarczy, że dziecko oduczy się bicia gdy nie może otworzyć opakowania baniek mydlanych, musi nauczyć się poprosić o pomoc. Ważne jest też przemyślenie i zaprojektowanie wielu, wielu możliwości uczenia się nie tylko przy stoliku ale przede wszystkim w życiu codziennym dziecka. Ćwicząc polecenie „otwórz” tworzy się dziesiątki możliwości otwarcia: drzwi, samochodu, pudełka, szafki, książki i wielu, wielu więcej… Bez generalizacji, czyli przeniesienia umiejętności do życia codziennego nie można mówić o sukcesie terapeutycznym.

Motywacja jest kluczem do uczenia się

Wielu z nas wie, że nagroda ma zbawienny wpływ na motywację. Wizja podwyżki sprawia, że stajemy się efektywniejsi w pracy, koniec roku szkolnego powoduje, że wielu uczniów chce jednak poprawić swoje oceny. Wszyscy podlegamy prawom uczenia się. W terapii osób z autyzmem przemyślany system wzmocnień jest jednym z podstawowych zadań terapeuty. Wszystkie nagrody są możliwe do uzyskania tylko po wykonaniu zadania i unikalne dla dziecka. To jego przyjemności są w centrum zainteresowań. Wielu rodziców obawia się, że ich dziecka nic nie motywuje, nic nie interesuje, a co za tym idzie, terapia nie może być skuteczną. Jeśli dziecko pracuje przy stoliku, a po wykonaniu zadania może pomachać rękami lub poskakać na trampolinie (czy wykonać inną ulubioną stereotypię) jest to podstawowa i pierwsza nagroda. Inni dorośli martwią się, że osoby, które są bez ustanku nagradzane nie będą chciały wykonywać żadnych działań bez wizji „przekupstwa”. I z tym kłopotem terapia behawioralna sobie poradziła. Jest to doskonale znane rozwiązanie – odraczanie nagrody. Bo kto z nas dostaje wypłatę po każdej przepracowanej godzinie? Podobnie w terapii uczymy dzieci odraczania, najpierw poprzez systemy żetonowe i kontrakty behawioralne, następnie poprzez sporadyczne nagradzanie zachowań, aż do zupełnego wycofania wzmocnień.

A co z samodzielnością?

Samodzielność i przyszłość osób z autyzmem jest jednym z głównych zmartwień rodziców osób z autyzmem. Możliwość działania bez bezpośredniego nadzoru jest jednym z kluczowych aspektów rozwoju. W skutecznej terapii musi istnieć całościowy i przemyślany system wycofywania podpowiedzi – i to zarówno słownych („zdejmij buty”), jak i manulanych (pomoc w zdjęciu butów) czy nawet modelowania (dorosły zdejmuje buty wskazując odpowiednie zachowanie). Wiele osób ze spektrum na ogromne trudności w organizacji czasu. Na szczęście zarówno badania jak i praktyka wskazują na użyteczność planów aktywności, które uczą właściwego i zupełnie samodzielnego działania bez nadzoru i to zarówno w takich obszarach jak toaleta poranna: „mycie twarzy, rąk, zębów, ubranie się”, jak i całych bloków czasowych, jak popołudnie czy dzień.

To i wiele, wiele więcej praktycznych wskazań dotyczących organizacji przestrzeni i materiałów, uczenia podstawowych umiejętności społecznych czy generalizacji znajduje się w książce „Skuteczna terapia dziecka z autyzmem”. W jej treści odnaleźć można uporządkowane i praktyczne instrukcje, krok po kroku prowadzące do poprawy funkcjonowania osoby ze spektrum oparte o Stosowaną Analizę Zachowania. Zdecydowanie pozycja dla początkujących terapeutów i rodziców wprowadzających terapię behawioralną u dzieci z autyzmem i zaburzeniami pokrewnymi.

Książka dostępna jest na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

PS A na koniec niespodzianka! Dla 6 z Was mamy po egzemplarzu recenzowanej powyżej książki. Co należy zrobić, aby ją otrzymać? Wystarczy wysłać maila na adres hello@zdrowaglowa.pl w tytule wpisując „Skuteczna terapia dziecka z autyzmem”. Książki powędrują do osób, których maile przyjdą do nas jako 5, 10, 15, 20, 25 i 30. Do dzieła! 

Autorka:

Marta Cieśla

Marta Cieśla – psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, założycielka Centrum Wspierania Rozwoju ESPERI. W swojej pracy ceni metody o udowodnionej skuteczności, budowanie więzi i wiarę w nieograniczony potencjał człowieka. Wspiera dzieci i nastolatki w radzeniu sobie z lękiem, depresją, zaburzeniami odżywiania a także w minimalizowaniu wyzwań związanych z ADHD czy spektrum autyzmu. Równocześnie wspiera rodziców w rozwoju kompetencji wychowawczych i towarzyszy im w zmianach w procesie psychoterapii. Prowadzi ESPERI na warszawskim Mokotowie. Prywatnie zapalona podróżniczka z dziećmi w plecaku, mama trzech chłopców.
https://esperi.pl
https://www.facebook.com/EsperiCWR

Artykuł powstał we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym.

Author Zdrowa Głowa

More posts by Zdrowa Głowa

Leave a Reply