Pracując z dziećmi często widzę, jak wiele trudności rozwojowych próbuje się ubrać w ramy zaburzeń. Niekiedy trafne przypuszczenia rodziców, nauczycieli i pedagogów potrafią skierować młodego pacjenta do poradni, w której otrzyma właściwą pomoc, ale coraz częściej widzę także dominację domorosłych diagnoz, które oscylują w granicach dobrze zakorzenionych w społecznej świadomości wyzwań, tj. autyzmu, ADHD i zespołu Aspergera. Czy zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mogą spotkać pięciolatka? Tak.

 

Terapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego małego dzieckaJak mogą się objawiać? Jakie czynniki mogą wspomagać te zmiany? Jak wygląda terapia? Z odpowiedziami na te i wiele innych pytań przychodzą autorzy nowych podręczników prezentujących manuale terapii poznawczo-behawioralnej zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego dzieci w wieku 5-8, Jennifer B. Freeman i Abbe Marrs Garcia oraz osobnego zestawu dla dzieci i młodzieży w wieku 8-17 lat, John Piacentini, Audra Langley i Tami Roblek, które niedawno ukazały się nakładem Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego. Autorzy wskazują, iż około 2/100 dzieci cierpi na OCD (ang. Obsessive-compulsive dissorder), zatem skala zjawiska wcale nie zamyka się w wąskim gronie. Ciekawe, jak wielu z Was, Drodzy Terapeuci, Mili Rodzice, Kochani Czytelnicy, spotkało się z tym zaburzeniem wśród dzieci?

 

Objawy

 

Już nazwa zaburzenia wskazuje na dwa dominujące komponenty: lęk, dyskomfort, natrętne wyobrażenia, czyli pewnego rodzaju obsesje, którym towarzyszą równie natrętne czynności, czyli kompulsje, które mają na celu zneutralizowanie lub redukcję lęku związanego z niepokojącymi myślami. Według autorek jedną z najczęściej pojawiających się kompulsji wieku dziecięcego jest mycie rąk, zaś obsesją lęk przed zabrudzeniem.

 

Diagnoza

 

Ktoś mógłby powiedzieć, że w dzisiejszych czasach lęku przed zarazkami, chorobami, parazytami i wieloma innymi paskudztwami, w przedszkolu, szkole, ale także domu rodzinnym, po wielokroć przypomina się o myciu rąk, zatem czynność ta jest uważana za właściwą. Kiedy więc odróżnić, czy nasze dziecko zwyczajnie dba o higienę zgodnie z naszymi przestrogami o konsekwencjach posiadania brudnych rąk, a kiedy możemy podejrzewać, iż jest to zachowanie kompulsyjne?

 

Według kryteriów diagnostycznych wiemy, iż myśli wywołują lęk i cierpienie psychiczne, zaś kompulsje są bardzo czasochłonne i utrudniają funkcjonowanie dziecka w szkole i relacjach z rówieśnikami, a także znacząco obniżają jego możliwości rozwojowe w różnych sferach życia.

 

Terapia

 

Terapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego dzieci i młodzieżyChociaż terapia dotyczy młodego pacjenta, to uczestnictwo rodzica lub opiekuna jest warunkiem koniecznym do prawidłowego jej przebiegu. Program terapii zakłada czynne uczestnictwo, a przede wszystkim przygotowanie i wyposażenie rodzica w konkretne umiejętności, które pozwolą mu wspomagać terapię dziecka, ale także przygotować się do właściwej opieki nad wyzwaniami i trudnościami wiążącymi się z tym zaburzeniem. Wnikliwa psychoedukacja jest elementem kluczowym do zakończenia terapii sukcesem, który, jak wskazują badania empiryczne, ma duży stopień prawdopodobieństwa w odniesieniu do tego modelu terapii. Dzięki sprawdzonym instrukcjom terapeuta z łatwością odróżni rytuały rozwojowe od przesłanek do diagnozy zaburzenia.

 

Coś dla terapeuty, coś dla pacjenta

 

Wspomniane we wstępie podręczniki nieprzypadkowo zostały wydane dla dwóch osobnych grup wiekowych (5-8 i 8-17 lat) z racji na specyfikę norm rozwojowych i sposobu prowadzenia terapii. Co więcej, osobno otrzymujemy książkę dedykowaną terapeucie, z uwzględnieniem uwag, wskazówek, narzędzi oraz technik i osobno podręcznik przeznaczony wyłącznie na użytek pacjenta i jego rodziny. To zestaw przydatnych ćwiczeń, które budują zaplecze teoretyczne oraz praktyczne wspomagające proces terapii i przeciwdziałające nawrotom.

 

I chociaż wielu rodziców obawia się diagnozy i terapii, gdyż wciąż traktuje to jako formę piętna, która może znacząco wpłynąć na przyszłość ich dziecka, to brak podjęcia jakiejkolwiek profesjonalnej formy wsparcia niesie ze sobą ogromne konsekwencje dla dalszego rozwoju. Mogą wręcz sprawić, iż osiągnięcie kolejnych, ważnych etapów rozwojowych będzie zupełnie niemożliwe, a OCD utrzyma się w przyszłości, aż do okresu dorosłości.

 

Serdecznie polecamy tę pozycję wszystkim terapeutom, którzy w swoich gabinetach spotykają młodych ludzi dotkniętych zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym.

 

Książki dostępne są na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

 

Joanna Gutral – doktorantka Interdyscyplinarnych Studiów Doktoranckich Uniwersytetu SWPS na wydziale psychologii, słuchaczka Podyplomowej Szkoły Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS, Współzałożycielka i współtwórczyni Akcji Mam Terapeutę. Badawczo zajmuje się postrzeganiem siebie i innych w czasie. Prowadzi zajęcia ze znienawidzonej przez większość studentów statystyki i metodologii. Miłośniczka teatru, wierna czytelniczka twórczości Irvina Yaloma i fanka skandynawskiego kina.

 

Artykuł powstał we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym.