ARTYKUŁYKSIĄŻKI

Umysł wyzwolony, czyli jak żyć pełniej i w zgodzie ze sobą

By 16 grudnia 2020 No Comments

Nasz umysł zmaga się z różnymi wyzwaniami. Oprócz codziennych obowiązków, listy zadań do zapamiętania, zmaga się jeszcze z procesowaniem myśli i emocji. Czasem procesowanie nie polega jedynie na poznawczej obróbcze, czy przyjemnych emocjonalnych uniesieniach. Zaskakująco wiele czasu poświęcamy na omijanie tej części myśli i emocji, które są dla nas trudne. Ale wiecie co? Nic w przyrodzie nie ginie, bo nie miałoby dokąd się podziać!

Życie powinno być coraz łatwiejsze – dzięki postępowi technologicznemu jesteśmy w stanie osiągać różne rzeczy niemalże natychmiast – przecież wciąż dążymy do udogodnień. Jednak pomimo tych innowacji, choroby i trudności w zakresie zdrowia psychicznego doskwierają nam ludziom coraz bardziej. Szacuje się, że do 2030 depresja będzie najczęściej rozpoznawaną chorobą na świecie. Zmagamy się z lękiem, z uzależnieniami w coraz to większym stopniu. Czy faktycznie, szybkość dostawy zamówienia pod nasze drzwi, albo możliwość natychmiastowej dostępności do informacji z całego świata poprawia nasz dobrostan psychiczny?

Elastyczność psychologiczna

Elastyczność psychologiczna to zdolność do odczuwania i myślenia w sposób otwarty, który pozwala na uczestnictwo w doświadczaniu chwili obecnej oraz kierowaniu się w życiu wartościami, które są dla nas istotne. Dlaczego elastyczność psychiczna jest ważna? Pomaga doświadczać tego co trudne i zwracać się ku własnemu cierpieniu, aby doświadczać życia wraz z jego pełnym sensem.

No i tu zaczyna się cała kontrowersja. Bo jako ludzie wypracowaliśmy szereg mechanizmów takich jak unikanie, rozpamiętywanie, czy zamartwianie się, które mają na celu minimalizowanie odczuwania trudnych emocji, a jak się okazuje – de facto je podsycają. Elastyczność psychologiczna i umiejętność akceptowania cierpienia pozwala nam żyć wraz z naszym bólem. Odwrotnością elastyczności jest sztywność psychologiczna, która jest istotnym wskaźnikiem lęku, depresji, nadużywania substancji psychoaktywnych, czy zaburzeń odżywiania. Oprócz licznych konsekwencji dla zdrowia psychicznego i funkcjonowania behawioralnego, sztywność psychologiczna działa nieco jak miecz obosieczny: nie ma bowiem takiego filtra, który pozwoliłby nam na unikanie trudnych emocji i doznań, bez jednoczesnej blokady tego, co jest wysoce pożądane: radości, szczęścia i spontaniczności. Co więcej, życie nastawione na unikanie, traktowane jako problem zapewnia mniej satysfakcji, niż ujęcie go w kategorii procesu, który się przeżywa. Unikając lęku możemy doprowadzić do tak zwanego metazamartwiania (lęku przed lękiem), który znacząco obniża jakość naszego życia.

Pełne życie

Wyróżniamy pięć emocji podstawowych: radość, złość, lęk, smutek i wstręt. Jeżeli jest to pełna paleta, która oczywiście posiada jeszcze swoje odcienie, to pełnia życia zakłada doświadczanie ich wszystkich. Założenie, że możemy koncentrować się jedynie na radości, lub podejście, iż nasze życie jest złe, gdyż posiada doświadczenia inne niż radość, jest błędne. Wyzwolenie się z tej sztywności utrudnia nam popkultura: zewsząd jesteśmy bombardowani hasłami o pozytywnym myśleniu i nawoływaniu do tego, że możemy więcej. Aby zwrócić się ku pełniejszemu życiu i pracować nad swoją elastycznością psychologiczną, cenne jest skoncentrowanie się na wymienionych poniżej kilku umiejętnościach:

  • Defuzja – jest to umiejętność, która pozwala nam zdystansować się do własnych myśli, a dzięki temu wyzwolić się z sieci myśli negatywnych. Przeciwieństwem defuzji jest fuzja poznawcza, która oznacza, głęboką wiarę w to, że nasze myśli są tożsame z prawdą. Jeżeli uznajemy, że wszystko to, co myślimy jest prawdziwe, to faktycznie, w dużym stopniu nasze myśli mogą determinować nasze działania. Nabywając umiejętność dystansowania się wobec własnych myśli, zyskujemy nie tylko nową perspektywę, ale i przybranie nowej strategii działania.
  • Ja patrzące z perspektywy ­– wydaje nam się, że najlepiej wiemy, kim w gruncie rzeczy jesteśmy. Ale czy zdarzyło Ci się spojrzeć na siebie z perspektywy obserwatora? Dzięki temu możemy zaobserwować siebie nie tylko z własnego punktu widzenia, ale jako element szerszego krajobrazu i dostrzec to, co dotychczas było dla nas niewidoczne.
  • Akceptacja – oznacza przyjęcie doświadczenia z otwartością, zaciekawieniem i autentycznością. Unikanie zakłada próbę kontroli myśli i doznań, zaś akceptacja pozwala zauważyć trudności i włączyć je w doświadczenie.
  • Obecność – mamy tendencję do fantazji o lepszej przeszłości lub usilnych próbach kontroli przyszłości. Jednakże elastyczna uwaga skoncentrowana na teraźniejszości pozwala nie tylko na adekwatność doświadczeń, ale także na ich zauważenie i pełne przeżycie.
  • Wartości – jesteśmy poniekąd osaczeni oczekiwaniami społecznymi, jednakże o ile oczekiwania te nie są spójne z naszymi wartościami, ciężko nam o trwałą i skuteczną motywację do osiągania tychże celów. Możemy samodzielnie wyznaczać nasze wartości i wybierać w repertuarze zachowań te, które sprzyjają ich osiąganiu. W ten sposób możemy czerpać motywację i satysfakcję z osiągania ważnych dla nas osobiście życiowych celów.
  • Działanie – codziennie wykonujemy szereg czynności. Jednakże sprawczy czujemy się wtedy, kiedy nasze działania są spójne z naszymi wartościami i mają miejsce w chwili obecnej.

Akceptacja i zaangażowanie

Być może powyższe hasła brzmią enigmatycznie. Jednakże jedynie akceptując życie takim, jakie ono jest, ze swoimi blaskami i cieniami, jesteśmy w stanie wybierać i angażować się w wartości, które pozwalają nam żyć wedle własnych potrzeb i planu. Nie mamy możliwości wyboru jedynie doznać przyjemnych, bez akceptacji części trudnych i bolesnych. Całościowe doświadczenie pozwala nam na pełnię odczuwania, a elementem pozwalającym na czerpanie z tych przeżyć jest elastyczność psychologiczna. Pomimo niepokoju czy lęku, jesteśmy w stanie doświadczać życia w pełni, odnajdywać sens i czerpać satysfakcję z tego procesu.

Artykuł powstał na podstawie książki:

Książka dostępna jest na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

PS A na koniec niespodzianka! Dla 6 z Was mamy po egzemplarzu recenzowanej powyżej książki. Co należy zrobić, aby ją otrzymać? Wystarczy wysłać maila na adres hello@zdrowaglowa.pl w tytule wpisując „Umysł wyzwolony”. Książki powędrują do osób, których maile przyjdą do nas jako 5, 10, 15, 20, 25 i 30. Do dzieła! 

Autorka:

Joanna Gutral
Joanna Gutral

Joanna Gutral – psycholożka i certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, członek Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej oraz European Association for Behvioural and Cognitive Psychotherapy. Doktorantka Interdyscyplinarnej Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu SWPS na wydziale psychologii, absolwentka całościowego szkolenia w Podyplomowej Szkole Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS pod kierownictwem dr Agnieszki Popiel i dr Ewy Pragłowskiej. Współzałożycielka i współtwórczyni Akcji Mam Terapeutę oraz portalu Zdrowa Głowa. Badawczo zajmuje się postrzeganiem siebie i innych w czasie. Jest laureatką nagrody im. Prof. Z. Pietrasińskiego, stypendystką i kierownikiem grantu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Prowadzi psychoterapię indywidualną osób dorosłych w Domu Rozwoju w Warszawie, związana jest także z Kliniką Terapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS, swoją pracę poddaje regularnej superwizji. Prowadzi również zajęcia ze znienawidzonej przez większość studentów statystyki i metodologii oraz psychologii klinicznej. Miłośniczka teatru, wierna czytelniczka twórczości Irvina Yaloma i dumna posiadaczka psiego adopciaka imieniem Buba.

Artykuł powstał we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym.

Author Zdrowa Głowa

More posts by Zdrowa Głowa

Leave a Reply