Wielu badaczy zwraca uwagę na pewne zachowania, które, pobudzając układ nagrody w mózgu człowieka, mogą u części osób prowadzić do utraty kontroli i innych symptomów uzależnienia. Badania potwierdzają podobieństwo neuronalnych procesów, które zachodzą przy internetowych uzależnieniach, do tych obserwowanych przy uzależnieniu od substancji psychoaktywnych. Do takich zachowań zagrażających uzależnieniem można zaliczyć korzystanie z mediów społecznościowych, gier online, wirtualnej pornografii, zakupy. W przypadku dwóch ostatnich istnieje, co prawda, „wersja offline” (np. korzystanie z płatnych usług seksualnych, zakupy w sklepach stacjonarnych), jednak Internet znacząco zwiększa dostępność takich nałogowych zachowań – większość z nas nosi ten dostęp w kieszeni (smartphone).

Reklama

 

W pogoni za „lajkami”

 

Według danych z 2017 roku ok. 2 i pół miliarda ludzi na świecie korzysta z mediów społecznościowych w urządzeniach mobilnych. Czy wszyscy są uzależnieni? Z pewnością nie. Na przestrzeni ostatnich lat powstało kilka narzędzi psychometrycznych do diagnozy tego nałogu, takich jak Bergen Facebook Addiction Scale (BFAS). Oprócz objawów typowych dla wszystkich uzależnień, takich jak zastępowanie daną aktywnością innych zainteresowań czy objawy odstawienne (np. podenerwowanie, drażliwość), często pojawia się też uzależnienie swojego nastroju czy nawet poczucia własnej wartości od reakcji na naszą aktywność w sieci. Pogłębiający się nałóg może wręcz zmieniać naszą „piramidę potrzeb” – aktywność na Facebooku czy Twitterze wypiera potrzeby snu, jedzenia, odpoczynku.

 

Tuba pełna seksu

 

Hiperseksualność nie figuruje jako rozpoznanie według obowiązujących obecnie klasyfikacji chorób – środowiska psychiatryczne nie stwierdziły dostatecznej ilości danych naukowych i propozycji mechanizmów leżących u podłoża tego zaburzenia. Martin Kafka próbował jednak opisać tzw. problematyczną hiperseksualność, którą nazwał zaburzeniem hiperseksualnym (Hypersexual Disorder; HD). Jako kryteria rozpoznania proponował wystąpienie 3 z 5 poniższych objawów w okresie 6 miesięcy poprzedzających badanie:

Reklama
  • Poświęcanie dużej ilości czasu na fantazje lub zachowania seksualne, a jednocześnie notoryczne zaniedbywanie innych ważnych (nie związanych z seksem) celów, aktywności i zobowiązań,
  • Powtarzające się zaangażowanie w zachowania lub fantazje seksualne w odpowiedzi na nieprzyjemne stany emocjonalne (lęk, przygnębienie, znudzenie, poirytowanie),
  • Powtarzające się zaangażowanie w zachowania lub fantazje seksualne w odpowiedzi na stresujące wydarzenia życiowe,
  • Powtarzające się (ale nieskuteczne) próby kontroli lub znacznej redukcji zachowań lub fantazji seksualnych,
  • Powtarzające się zaangażowanie w zachowania seksualne przy bagatelizowaniu ryzyka doznania lub zadania innym krzywdy fizycznej albo emocjonalnej.

 

Mogą temu towarzyszyć kryteria subiektywne:

  • Stres
  • Trudności w relacjach z innymi ludźmi
  • Trudności z wykonywaniem i utrzymaniem pracy
  • Poważne problemy zaburzające inne ważne obszary życia (za: hiperseksualnosc.pl)

 

Czemu mówimy o tym w kontekście Internetu? Otóż wśród nałogowych zachowań seksualnych korzystanie z pornografii oraz kompulsywna aktywność autoerotyczna są zdecydowanie najczęstsze. Badania wskazują, że ok. 69% i 18% kobiet w wieku 18-30 lat przejawia takie zachowania, natomiast 8% spośród regularnych użytkowników pornografii stwierdza, że ich problem wymaga pomocy psychologa.

 

Jeszcze jeden level…

 

Kolejną formą internetowej aktywności, niosącą za sobą ryzyko uzależnienia, są gry komputerowe – szczególnie tzw. MMO, czyli gry online angażujące bardzo wielu graczy. Bazując na wyróżnionych przez dr Kimberly Young fazach uzależnienia od Internetu, możemy analogicznie mówić o następujących fazach uzależnienia od gier:

  • Faza I – Zaangażowanie – zapoznanie się z grami, nawiązanie kontaktu z innymi graczami, co powoduje zanik poczucia osamotnienia i znudzenia, a nawet może powodować euforię. Po krótkim okresie, w trakcie grania i po nim, gracz może odczuwać spokój.
  • Faza II – Zastępowanie – potrzeba kontynuowania grania dla zachowania równowagi życiowej, poczucia ulgi. Rezygnacja z osób i zainteresowań, które były dotychczas częścią życia gracza.
  • Faza III Ucieczka – pogłębienie się uzależnienia, całkowita ucieczka od świata rzeczywistego i jego codziennych problemów – jednak po „wyjściu” z gry problemy te wracają ze zdwojoną siłą. Pojawiają się problemy natury psychologicznej: pogłębia się depresja, pojawiają się wyrzuty sumienia z powodu zaniedbywanych obowiązków, intensyfikuje się poczucie samotności. Uzależniony coraz bardziej zagłębia się w gry, by te uczucia zredukować.

 

W grupie największego ryzyka uzależnienia od gier są osoby często doświadczające negatywnych emocji, ze skłonnością do powstrzymywania się od ich wyrażania. Często charakteryzuje je tendencja do zamartwiania się i obwiniania, obawy przed społeczną dezaprobatą i odrzuceniem. W grach poszukują bezpiecznego miejsca, swego rodzaju ucieczki od kłopotów „w realu”.

 

Kompulsywne zakupy

 

Dane empiryczne wskazują, że nałogowe zakupy mają podobną dynamikę jak inne uzależnienia. Często służą do regulowania nastroju. Na podstawie badań wyróżniono 5 faz zakupoholizmu:

  1. Zakupy „terapeutyczne” – kupowanie służące poprawie nastroju
  2. Faza zaprzeczenia – ignorowanie faktu nadmiernych zakupów
  3. Faza zadłużenia – kupowanie mimo braku środków finansowych
  4. Zakupy impulsywne
  5. Zakupy kompulsywne – przymus kupowania, nieudane próby zaprzestania zakupów.

Jak widać rozwój problemu jest dość podstępny. Niepostrzeżenie z „niewinnego shoppingu” możemy stać się niewolnikami kupowania.

 

Wspólny mianownik

 

Tym, co łączy opisywane problemy, są niewątpliwe konsekwencje dla sfery psychicznej i społecznej osób nimi dotkniętych. Można zaobserwować m.in. zubożenie kontaktów interpersonalnych, rezygnacja z dotychczasowych pasji i zainteresowań, brak motywacji do podejmowania działań, obniżenie umiejętności poznawczych (np. koncentracji uwagi), nieustanne poczucie irytacji, zanik więzi emocjonalnych, stosowanie kłamstw by zataić przypadłość, zaniedbywanie codziennych obowiązków. Oprócz tego mogą pojawić się dolegliwości somatyczne, takie jak bóle karku i głowy, skrzywienie kręgosłupa, zespół cieśni nadgarstka czy pogorszenie wzroku.

 

Problematyka uzależnień behawioralnych – w tym tych związanych z Internetem – została tu poruszona jedynie pobieżnie. W przypadku dostrzeżenia niepokojących symptomów u siebie lub bliskiej osoby najlepszym rozwiązaniem będzie skorzystanie z konsultacji specjalisty – psychologa, psychiatry, psychoterapeuty.

 

Literatura:

  • www.hiperseksualnosc.pl
  • Kuss, D. J. Internet gaming addiction: current perspectives. Psychology Research Behavior Management 2013; 6: ss. 125–137.
  • Love, T., Laier, Ch., Brand, M., Hatch, L., Hajela, R.: Neuroscience of Internet Pornography Addiction: A Review and Update. Behavioral Science 2015, 5(3): ss. 388-433.
  • Taper, A. E. Gry MMORPG – cechy, możliwości, zagrożenia. Media i społeczeństwo 2011 (1): ss. 180-193.

 

Karolina KapiasKarolina Kapias – jestem założycielem Ośrodka Psychoterapii STREFA ROZWOJU, psychologiem (specjalizacja kliniczna oraz zdrowia i choroby na Uniwersytecie Śląskim), psychoterapeutą w podejściu integracyjnym, doradcą zawodowym, coachem ACC ICF oraz trenerem-szkoleniowcem na poziomie 5 EQF.
W zmianach ku lepszemu towarzyszę ludziom od 2004 roku. Prowadzę terapię indywidualną i grupową. Ukończyłam akredytowane, całościowe szkolenie w zakresie podejścia integracyjnego w Polskim Stowarzyszeniu Rozwoju Psychoterapii, które spełnia wymogi dotyczące przyznawania certyfikatów Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Poddaję się systematycznej superwizji i wciąż podnoszę swe kwalifikacje. Jestem członkiem Polskiego Towarzystwa Psychologicznego należąc do Sekcji Psychoterapii. Kliniczny staż zawodowy odbyłam w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku. Pracuję w nurcie terapii integracyjnej ze szczególnym uwzględnieniem terapii ericsonowskiej oraz systemowej.

www.strefarozwoju.org.pl

https://www.facebook.com/Ośrodek-Strefa-Rozwoju-519824618028732/

Tel.: 512-150-939

E-mail: kapiaskarolina@gmail.com

.

Reklama