Skip to main content

Kto obserwował odbywające się w ostatnich dniach demonstracje, ten na pewno zauważył, że w dużych i małych miastach protestowało mnóstwo młodych osób – nastolatek i nastolatków. Co sprawia, że to właśnie młodzi tak jasno wyrażają swój sprzeciw? Że są w stanie przeciwstawić się stanowiskom swoich rodziców, nauczycieli i innych dorosłych wokół i walczyć o swoje wartości, nierzadko ponosząc przykre konsekwencje? I czy powinno nas to cieszyć, czy niepokoić?

Okres adolescencji, trwający od ok.12 do ok. 20 roku życia to wyjątkowy czas, bardzo intensywnych zmian, obejmujących zarówno ciało, jaki i psychikę człowieka. Następuje wtedy intensywny rozwój intelektualny- zmienia się całkowicie sposób, w jaki myślimy. Nastolatek przechodzi od myślenia konkretnego do abstrakcyjnego, formalnego i hipotetycznego, które to umożliwiają myślenie o tym, co będzie w przyszłości, tworzenie planów i marzeń. Tworzą się nowe struktury poznawcze, takie jak rozumowanie hipotetyczno-dedukcyjne, czyli przechodzenie od ogółu do szczegółu, naukowo-indukcyjne, czyli myślenie od szczegółu do ogółu. Pojawia się także zdolność do krytycznego myślenia- samooceny stanu posiadanej wiedzy i własnego procesu myślowego. Intensywnie postępujący rozwój intelektualny powoduje pojawienie się krytycyzmu młodzieńczego. Dotyczy on samego siebie, rodziny, rówieśników oraz całego społeczeństwa. Prowadzi do podważenia wcześniejszych autorytetów i poszukiwania nowych, a także negacji ważnych dotychczas wartości. Myślenie adolescenta nie musi już być uzależnione od doświadczenia i staje się myśleniem człowieka dorosłego. Umożliwia to stworzenie bardziej zróżnicowanego i złożonego sposobu widzenia siebie, innych i świata. Osoba nastoletnia zaczyna poddawać w wątpliwość wartości i przekonania, które wcześniej, jako dziecko, automatycznie przejmowała od swoich rodziców i innych ważnych dorosłych wokół i poszukuje swoich własnych – czasem przeciwstawnych do tych, których była uczona, a czasem tylko nieco innych. Teraz nastolatek swoją wiedzę czerpie z różnych źródeł (dorośli, rówieśnicy, internet), poddaje ją analizie i na tej podstawie tworzy swój własny, unikalny zestaw przekonań, poglądów i wartości, o które w poczuciu, że są w pełni jego, z dużym zaangażowaniem może walczyć.

Adolescencja jest również bardzo ważnym momentem w procesie kształtowania się tożsamości. Zmiany fizyczne, zmuszają nastolatka do poszukiwania odpowiedzi na pytanie, jaki naprawdę jest i co w nim jest ważne. Osoba nastoletnia doświadcza także przemian w innych rejonach funkcjonowania – zmienia się rola, jaką pełni w społeczeństwie, jej prawa i obowiązki, pojawia się konieczność dokonywania ważnych wyborów życiowych. Niezmiernie ważne stają się dla młodego człowieka opinie innych ludzi – to one kształtują jego samoocenę. Jest to czas eksperymentowania z różnymi postawami oraz sposobami ich wyrażania. Kwestionowanie autorytetów i wartości narzucanych z góry, a w zamian poszukiwanie własnych, to jednak niezbędne elementy tworzenia tożsamości. Wypróbowanie nowych postaw (czasem właśnie przeciwnych do tego, co za słuszne uważają rodzice) jest niezbędne do stworzenia swojego własnego, unikalnego systemu wartości. By tożsamość mogła rozwinąć się prawidłowo, tzn. by można było określić własne potrzeby, zdolności, preferencje i zainteresowania niezbędne jest autonomiczne podejmowanie decyzji – między innymi możliwość wyboru spraw, o które walczymy i w które się angażujemy.

Zmiany obejmują również relacje rodzinne nastolatka. W tym okresie zdecydowanie słabnie autorytet rodziców i rośnie dystans pomiędzy nastolatkiem a rodziną, następuje przeformułowanie tej więzi, ale nie oznacza to jej zerwania. Centralne miejsce w życiu osoby w wieku dorastania, zaczynają zajmować kontakty z rówieśnikami – nawiązuje się z nimi relację symetryczną, partnerską i to u nich poszukuje wsparcia psychicznego. Teraz to grupa rówieśnicza daje jednostce gratyfikację takich potrzeb jak potrzeba przynależności, bezpieczeństwa, czy wrażeń. Potrzeba bycia akceptowanym przez rówieśników, staje się tak silna, że grupa rówieśnicza może wpływać na zachowania, zachęcając do jednych i eliminując inne. Zaangażowanie w sprawy polityczne może więc być również (podobnie jak u dorosłych) związane z potrzebą przynależności – chęcią identyfikowania się ze swoją grupą rówieśniczą, bycia częścią społeczności.

Warto zauważyć, że okres dorastania charakteryzuje się wyższą niż na jakimkolwiek innym etapie życia (wcześniej lub później) skłonnością do podejmowania ryzyka – jest to czas eksperymentowania, testowania swojej autonomii i poszukiwania nowych doświadczeń. Dlatego właśnie młodzież może być bardziej skłonna do uczestnictwa w protestach i demonstracjach pomimo wiążących się z tym zagrożeń. Osoby nastoletnie wykazują się większą niecierpliwością i skłonnością do podejmowania znacznie bardziej radykalnych, wojowniczych działań, w walce o to, co uważają za słuszne.

Zaangażowanie w sprawy bieżące i polityczne zaspokaja wiele potrzeb nastolatków – przynależności, rozwoju, udziału i wkładu, znaczenia. Okazuje się również, że może wpływać pozytywnie na dalsze życie człowieka. Badania Parissy Ballard opublikowane w 2018 r., przeprowadzone na prawie 10 000 adolescentów i młodych dorosłych pokazało związek zaangażowania obywatelskiego (głosowanie, wolontariat, aktywizm) w późnej adolescencji i wczesnej dorosłości z późniejszym poziomem wykształcenia i dochodem. Oczywiście występująca tu korelacja nie dowodzi jeszcze związku przyczynowego i temat ten wymaga dalszych badań, może jednak wskazywać na pewne korzyści płynące z angażowania się młodych osób w sprawy bieżące.

Podsumowując, okres dorastania, to czas kształtowania się tożsamości, odpowiadania sobie na pytania: kim jestem? co jest dla mnie ważne? jaki chcę być? Niektórzy poszukują odpowiedzi w filozofii, inni w psychologii, sztuce lub polityce. Jest to wyjątkowy moment w rozwoju człowieka – kiedy jest już on zdolny do dorosłego myślenia abstrakcyjnego, a jednocześnie nie będąc jeszcze w dorosłych rolach społecznych (rodzica, pracownika) może mieć energię i przestrzeń na walkę o swoje ideały i wartości. Jak pokazuje historia, nierzadko to właśnie młodzi – ze swoją wolą walki, skłonnością do podejmowania ryzyka, przekonaniem o słuszności swoich poglądów, zmieniali świat. W osobach nastoletnich drzemie ogromna siła i potencjał i może zamiast próbować ją stłumić, ukarać albo zagłuszyć, warto ją wykorzystać? Może dobrze byłoby, gdybyśmy usłyszeli, o co i po co nastolatki tak walczą? Ostatecznie w świecie, który to my dorośli teraz tworzymy, żyć będą musieli właśnie ci młodzi ludzie.

Autorka:

Joanna Gruhn-Devantier

Joanna Gruhn-Devantier – psycholog, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Psychoterapeutka w trakcie procesu certyfikacji, ukończyła czteroletnie podyplomowe szkolenie psychoterapeutyczne w Ośrodku Psychologiczno-Medycznym „Mabor”, rekomendowanym przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne. Prowadzi psychoterapię dzieci, osób dorosłych oraz rodzin w podejściu psychodynamicznym, które łączy z nurtem systemowym. Współzałożycielka Domu Rozwoju.

Zdrowa Głowa

About Zdrowa Głowa

Leave a Reply