Skip to main content

Trudności w relacjach lub chęć zmiany sposobu reagowania w określonych sytuacjach to częste problemy sprowadzające klientów do gabinetu psychoterapeuty. „Chciałbym reagować inaczej, ale nie potrafię”, „Nie wiem, dlaczego się tak złoszczę”, „Nic się nie stało, a ja czuję, że się rozpadam” są sformułowaniami odzwierciedlającymi wewnętrzne wyzwania związane z codziennym funkcjonowaniem. Towarzyszące im poczucie „utknięcia” we własnych wzorcach zachowań lub pozostawania w „pułapce” przeżyć emocjonalnych, powoduje dyskomfort i uniemożliwia satysfakcjonujące życie. Źródeł nieadaptacyjnych sposobów działania szukać możemy w przeszłości i wczesnych doświadczeniach, mimo że zwykle nie jesteśmy świadomi ich znaczenia i zgubnego wpływu na bieżące wydarzenia. Gdy nieadaptacyjne wzorce reagowania są silne i mimo prób nie poddają się modyfikacji, możemy mówić o rysach lub zaburzeniach osobowości i rozważyć podjęcie pracy terapeutycznej.

Terapia schematów

Terapia schematów powstała jako podejście terapeutyczne stawiające sobie za wyzwanie pracę w obszarze zaburzeń osobowości i trudności w relacjach. Jeffrey E. Young, twórca metody, stworzył integracyjny model terapeutyczny silnie zakorzeniony w terapii poznawczej, ale czerpiący również z innych koncepcji psychoterapeutycznych takich jak terapia psychodynamiczna, Gestalt czy terapia skoncentrowana na emocjach. Osią wczesnego modelu Younga było wyróżnienie i opisanie osiemnastu wczesnych nieadaptacyjnych schematów, rozumianych jako zbiór przekonań, emocji i doświadczeń zakorzenionych w historii klienta i stanowiących stabilny wzorzec reagowania uruchamiany przez bieżące trudności. Terapia schematów szybko zyskała na popularności jako metoda łącząca ze sobą pracę na bieżących doświadczeniach przy uwzględnieniu historii klienta i odwołaniu się do przeżyć emocjonalnych. Niewątpliwą jej zaletą jest udowodniona w badaniach klinicznych skuteczność oraz spójność – wprowadzane interwencje mają swoje naukowe uzasadnienie, co stanowi o integracyjności podejścia w przeciwieństwie do stosowania zbioru pojedynczych technik „wyrwanych” z różnych metod terapeutycznych.

Tryby schematów

W początkowym kształcie terapia schematów koncentrowała się wokół wyróżniania wczesnych nieadaptacyjnych schematów, które mają swoje źródła w niezaspokojonych potrzebach w dzieciństwie. Zauważono jednak, że poza zbiorem doświadczeń i sposobów reagowania (schematy) człowiek przeżywa różne stany „tu i teraz” – innymi słowy może doświadczać siebie samego na różne sposoby. Czasem możemy czuć się spokojni i zrelaksowani, w innej sytuacji bezsilni i smutni, a jeszcze w innej „odcięci”, zdystansowani. Każda z tych cech opisuje tryb, w którym się znajdujemy i to właśnie praca nad trybami stała się główną osią terapii schematów. Identyfikowanie trybów i strategii radzenia sobie (trybów radzenia sobie) umożliwia wspólne stworzenie „mapy osobowości” i konceptualizacji, czyli zrozumienia funkcjonowania klienta i mechanizmów rządzących zachowaniem. Model trybów daje „przyjazne” narzędzia do opisu rzeczywistości psychicznej klienta, odwołując się do metafory teatru – dzieli tryby na te widoczne bezpośrednio „na scenie” (tryby radzenia sobie) i te schowane „za kulisami” czyli niejako głębiej w psychice. Metafora teatru otwiera również drzwi do charakterystycznej dla terapii schematów pracy z krzesłami – rozumienie funkcjonowania psychicznego przedstawia się poprzez przestrzenne ustawianie krzeseł reprezentujących poszczególne tryby (widoczne na scenie lub „za kulisami”).

Kontekstualność terapii schematu

Rozwój rodziny terapii poznawczo-behawioralnych (CBT), a w szczególności pojawienie się podejść z tzw. „3 fali” CBT, umożliwił rozszerzenie dotychczasowego modelu terapii schematów. Okazało się, że metody uważności (mindfulness) oraz terapii akceptacji i zaangażowania (ACT) z powodzeniem mogą być stosowane w pracy nad zmianą schematów i w modelu trybów. Akcent pracy terapeutycznej przesunął się z interwencji nakierowanych na modyfikację treści schematu na zmianę sposobu, w jaki odnosimy się do własnych doświadczeń i jak sobie z nimi radzimy. Szczególnie ważnym aspektem zaawansowanej wersji terapii schematów jest praca nad wzmacnianiem trybu Zdrowego Dorosłego. Jest on reprezentacją dojrzałości, zdrowia psychicznego i zrównoważonego sposobu myślenia. Wiele trudności w relacjach czy w przełamywaniu starych wzorców zachowań wynika właśnie z deficytów w zakresie tego trybu. Roediger, Stevens oraz Brockman pokazują, że tryb Zdrowego Dorosłego przekłada się na ACT-owe pojęcie elastyczności psychologicznej oraz daje się opisać za pomocą podstawowych procesów terapii akceptacji i zaangażowania – defuzji poznawczej, akceptacji, uważności, Ja jako kontekstu, wartości i zaangażowanego działania.

Dla kogo jest ta książka?

Kontekstualna terapia schematów to pozycja wyjątkowa. Autorzy podjęli się trudnego zadania przedstawienia modelu terapii schematów w ujęciu kontekstualnym, z uwzględnieniem wpływu współczesnych interwencji zaczerpniętych z terapii akceptacji i zaangażowania, terapii skoncentrowanej na współczuciu, terapii opartej na analizie funkcjonalnej i metod uważności. Jednocześnie pozostali wierni wyjściowej teorii schematów stworzonej przez J. E. Younga. Podręcznik w jasny sposób tłumaczy zawiłości zasad pracy psychoterapeutycznej. Autorzy opisują strukturę zaawansowanej terapii schematów, poświęcają dużo przestrzeni na podkreślenie metod i wagi konceptualizacji trudności klienta, opisują interwencje pracy z trybami oraz budowania trybu Zdrowego Dorosłego. Niezwykle cenne są informacje dotyczące pracy wyobrażeniowej, relacji terapeutycznej oraz współpracy z trudnymi klientami. Poza dokładnymi opisami przedstawionych technik, pozycja zawiera przykładowe dialogi z pacjentami, ćwiczenia oraz praktyczne wskazówki dotyczące ich stosowania. Podsumowując, Kontekstualna terapia schematów to niezbędne wsparcie dla terapeutów czerpiących z podejścia terapii schematów oraz pozostałych podejść „trzeciej fali” terapii poznawczo-behawioralnych.

Książka dostępna jest na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

PS A na koniec niespodzianka! Dla 6 z Was mamy po egzemplarzu recenzowanej powyżej książki. Co należy zrobić, aby ją otrzymać? Wystarczy wysłać maila na adres hello@zdrowaglowa.pl w tytule wpisując Kontekstualna terapia schematów. Książki powędrują do osób, których maile przyjdą do nas jako 5, 10, 15, 20, 25 i 30. Do dzieła! 

Autorka:

Karolina Ziegart-Sadowska

Karolina Ziegart-Sadowska – psycholog, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, neurobiolog z wykształcenia i zamiłowania. Prowadzi psychoterapię dorosłych, dzieci i młodzieży w podejściu poznawczo-behawioralnym z wykorzystaniem technik “trzeciej fali” (ACT, Terapia Schematów, Mindfulness). Wspiera również rodziców w pokonywaniu trudności wychowawczych i kształtowaniu kompetencji rodzicielskich. W swojej pracy szczególną wagę przypisuje tworzeniu bezpiecznej, pełnej szacunku i otwartości relacji terapeutycznej. Ceni metody oparte o dowody naukowe. Prowadzi prywatną praktykę i tworzy portal nietylkopsycholog.pl.
Strona | Facebook Instagram

Artykuł powstał we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym.

Zdrowa Głowa

About Zdrowa Głowa

Leave a Reply