Trudne emocje „na celowniku”

Nasilone, przytłaczające i nawracające emocje to problem wielu osób doświadczających trudności psychicznych, a także wyzwanie terapeutyczne dla specjalistów ochrony zdrowia psychicznego. Intensywny lęk, smutek, złość potrafią zdezorganizować życie i sprawić, że codzienne czynności, takie jak wstanie z łóżka, telefon do przyjaciela lub zakupy w pobliskim supermarkecie stają się niemożliwe do wykonania. Dla klinicystów, nasilone emocje i powiązane z nimi specyficzne cechy funkcjonowania pacjenta, są podstawą do diagnozy zaburzeń psychicznych, wśród których częstym rozpoznaniem są zaburzenia lękowe lub zaburzenia nastroju.

Wiadomo, że wiele trudności psychicznych współwystępuje ze sobą, na przykład osoby z depresją często zmagają się również z nasilonym lękiem, a pacjenci z tendencją do zamartwiania się „uspokajają się”, nadużywając alkoholu lub innych środków psychoaktywnych. Czynnikiem, który łączy różne zaburzenia, jest przeżywanie silnych i przytłaczających emocji.

TRANSDIAGNOSTYCZNA TERAPIA POZNAWCZO-BEHAWIORALNA ZABURZEŃ EMOCJONALNYCH Ujednolicony protokół leczenia Poradnik

Najnowsze podejścia do leczenia zaburzeń psychicznych stawiają sobie za cel tworzenie programów o wysokiej skuteczności oraz zdolności pomagania osobom z wieloma, współwystępującymi diagnozami (transdiagnostycznie). Tak właśnie działa metoda stworzona przez Barlowa oraz współpracowników i przedstawiona w pozycji „Transdiagnostyczna terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń emocjonalnych”. To program leczenia o popartej dowodami skuteczności, skierowany do osób zmagających się z trudnymi, przytłaczającymi emocjami w przebiegu różnych zaburzeń psychicznych.

Podsumowując, niezależnie, czy zmagasz się z depresją, lękiem społecznym, czy napadami paniki (lub wszystkim na raz) – ten program jest dla Ciebie, ponieważ uczy radzenia sobie z silnymi emocjami, które są wspólnym mianownikiem wielu zaburzeń psychicznych.

Jak to działa? – pułapka emocji

Osoby doświadczające silnych, trudnych do zniesienia emocji mają skłonność do negatywnej oceny swoich przeżyć emocjonalnych. Często towarzyszy im myślenie „Nie powinienem tak czuć”, „Lęk jest oznaką słabości” oraz negatywna ocena konsekwencji doświadczanych emocji „Jak zobaczą, że się boję, pomyślą, że jestem słaba”. Trudno im znieść objawy fizjologiczne związane z emocjami, takie jak przyspieszone bicie serca, oddech, drżenie, czerwienienie się. Ponieważ odczytują emocje jako „coś negatywnego”, starają się unikać sytuacji, w których się one pojawiają. Na przykład osoby z lękiem społecznym będą unikały spotkań ze znajomymi, a doświadczenie napadów paniki powoduje unikanie miejsc, które się z nimi kojarzą. Unikanie jest jednak strategią działającą na krótką metę – daje początkową ulgę, ale w dalszej perspektywie sprawia, że rezygnujemy z rzeczy, które są dla nas ważne i utrudnia nam życie. Transdiagnostyczny program leczenia zaburzeń emocjonalnych wymierzony jest właśnie w te wspólne cechy zaburzeń emocjonalnych – przeżywanie nasilonych emocji, negatywne reakcje na emocje oraz unikanie.

Co zawiera program?

Program oparty jest o techniki terapii poznawczo-behawioralnej o naukowo udowodnionej skuteczności. Głównym celem podejścia jest kształtowanie umiejętności radzenia sobie z nasilonymi emocjami poprzez ich akceptację, by reagować na nie w bardziej funkcjonalny sposób. Autorzy mówią o „budowaniu zdrowszej relacji ze swoimi emocjami”. Efektem pracy są realne zmiany w życiu osób go stosujących – na przykład nawiązywanie nowych znajomości przez pacjentów z lękiem społecznym lub jeżdżenie komunikacją miejską mimo występujących wcześniej napadów paniki.

TRANSDIAGNOSTYCZNA TERAPIA POZNAWCZO-BEHAWIORALNA ZABURZEŃ EMOCJONALNYCH Ujednolicony protokół leczenia Podręcznik terapeuty

Program podzielony jest na moduły, z których najważniejsze dotyczą ćwiczenia uważnej świadomości emocji, budowania elastyczności poznawczej, raczenia sobie z zachowaniami emocjonalnymi oraz rozpoznawania i mierzenia się z doznaniami fizycznymi. Podsumowaniem jest moduł dotyczący ekspozycji na emocje, integrujący wszystkie wcześniej poznane umiejętności i techniki. Z perspektywy terapeuty poznawczo-behawioralnego można powiedzieć, że autorzy programu dokonali rzeczy niezwykłej – spośród różnych technik terapeutycznych o udokumentowanej skuteczności wyselekcjonowali zbiór, który stanowi wspólny czynnik leczący dla wielu zaburzeń emocjonalnych. Program Barlowa to prawdziwa „esencja terapeutyczna”.

Podręcznik terapeuty zawiera dokładny opis proponowanych technik i wprowadzanych modułów. Pod koniec każdego rozdziału przeczytać możemy przykładowe dialogi między terapeutą a pacjentem oraz zapoznać się z sekcją „rozwiązywanie problemów”. Poradnik dla pacjenta napisany jest niezwykle klarownie i prosto. Znajdziemy w nim liczne ćwiczenia i przykłady ilustrujące wprowadzane treści oraz formularze do samodzielnego wypełnienia. „O trudnych rzeczach w prosty sposób” – to zdanie trafnie oddające sposób przedstawiania treści w opisywanej pozycji.

Dla kogo?

Transdiagnostyczna terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń emocjonalnych” składa się z dwóch pozycji – podręcznika dla terapeuty oraz poradnika dla pacjenta. Pomyślana jest jako integralna całość służąca procesowi terapii – treści z poradnika pacjenta są uzupełnieniem materiału prezentowanego na poszczególnych sesjach terapeutycznych lub mogą stanowić pracę osobistą pacjenta. Biorąc jednak pod uwagę klarowność przedstawionych treści, poradnik z powodzeniem może być stosowany również jako samodzielna pozycja do pracy dla osób zmagających się z problemami emocjonalnymi. Wg autorów program przewidziany jest do leczenia takich zaburzeń jak zaburzenie paniczne, fobia społeczna, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie stresowe pourazowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne oraz depresja. Stwierdzono również jego użyteczność w pracy z osobowością borderline, zaburzeniami odżywiania lub uzależnieniami. Opisane podejście testowane było z bardzo dobrymi efektami w układzie zarówno indywidualnym jak i grupowym.

Podsumowując, „Transdiagnostyczna terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń emocjonalnych” to pozycja obowiązkowa dla terapeutów pracujących z zaburzeniami emocjonalnymi oraz wszystkich osób, które na co dzień zmagają się z przytłaczającymi, intensywnymi emocjami i ich konsekwencjami. Uczy, że emocje – mimo tego, że często trudne i silne – pełnią ważną rolę w naszym życiu, a metodą radzenia sobie nie jest ich unikanie, lecz akceptacja, pozwalająca na wybór działań bardziej funkcjonalnych i zgodnych z naszymi celami.

A na koniec niespodzianka! 🙂 Dla 6 z Was Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne ufundowało po egzemplarzu recenzowanego powyżej poradnika dla pacjenta. Co należy zrobić, aby go otrzymać? Wystarczy wysłać maila na adres hello@zdrowaglowa.pl w tytule wpisując „Transdiagnostyczna terapia”. Książki powędrują do osób, których maile przyjdą do nas jako 10, 20, 30, 40, 50 i 60. Do dzieła! 🙂

Książki dostępne są na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego:
poradnik dla pacjenta
podręcznik terapeuty

Karolina Ziegart-Sadowska

Karolina Ziegart-Sadowska – psycholog, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, neurobiolog z wykształcenia i zamiłowania. Prowadzi psychoterapię dorosłych, dzieci i młodzieży w podejściu poznawczo-behawioralnym z wykorzystaniem technik “trzeciej fali” (ACT, Terapia Schematów, Mindfulness). Wspiera również rodziców w pokonywaniu trudności wychowawczych i kształtowaniu kompetencji rodzicielskich. W swojej pracy szczególną wagę przypisuje tworzeniu bezpiecznej, pełnej szacunku i otwartości relacji terapeutycznej. Ceni metody oparte o dowody naukowe. Prowadzi prywatną praktykę i tworzy portal nietylkopsycholog.pl.
Strona | Facebook Instagram

Artykuł powstał we współpracy z Gdańskim Wydawnictwem Psychologicznym.